วันที่ 24 มีนาคม 2554 นายอิฐบูรณ์ อ้นวงษา หัวหน้าศูนย์พิทักษ์สิทธิผู้บริโภค มูลนิธิเพื่อผู้บริโภค ได้เปิดเผยว่า จากการที่หนังสือพิมพ์หนังสือพิไทยโพสต์ เอ็กซ์-ไซท์ ฉบับ วันที่ 24-25 มีนาคม 2554 ได้ตีพิมพ์บทความเรื่อง “เหลียวหลังแลหน้า 5 ทศวรรษนิวเคลียร์ไทย อนาคตอยู่ในมือใคร(1)”

เรื่องของการพัฒนาบ้านเมือง เป็นเรื่องสำคัญเพื่อประโยชน์สุขของส่วนรวมที่ทุกคนมิอาจจะปฏิเสธได้ โดยเฉพาะการพัฒนาสาธารณูปโภค ทำให้หน่วยงานต่างๆ โดยเฉพาะหน่วยงานรัฐเคยชินและมักอ้าง “การพัฒนา” มาเป็นใบเบิกทางและเงื่อนไขบังคับจิตใจ “ชาวบ้าน” ที่ยากแค้นและปรารถนาความเจริญ ความเปลี่ยนแปลงไปสู่สิ่งที่ดี แต่บทเรียนของผู้เสียสละคือความเจ็บปวด ความสูญเสียที่ไม่เคยได้รับการดูแลจากรัฐ หรือจากผู้ที่ได้รับผลประโยชน์จากการพัฒนา  ไม่ว่าจาก เขื่อน นิคมอุตสาหกรรม ถนนหนทาง ฯลฯ โดยเฉพาะบทเรียนมากมายจากการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) ที่อ้างความจำเป็นและการพัฒนาบีบคั้น ยึดและทำลายทรัพยากร ตลอดจนทรัพย์สินอันน้อยนิดของชาวบ้าน

กรณีโครงการ ก่อสร้างเสาไฟฟ้า และวางแนวสายส่งไฟฟ้าแรงสูงขนาด 500 กิโลโวลต์ น้ำพอง 2 – อุดรธานี 3 ที่ไทยจะรับซื้อจากเขื่อนน้ำงึม สปป.ลาวก็เช่นกัน ทำให้ชาวบ้านจากหลายหมู่บ้านคัดค้าน ซึ่งปัจจุบันโครงการได้แล้วเสร็จไปแล้วบางส่วน ยกเว้นพื้นที่หมู่บ้านแม่นนท์ หมู่ 2  ต.หนองไผ่ อ.เมือง และบ้านเหลากล้วย ต.เสอเพลอ อ.กุมภวาปี จ.อุดรธานี ที่ชาวบ้านยืดหยัดคัดค้าน ในนาม กลุ่มคณะกรรมการชาวบ้านผู้ได้รับผลกระทบจากแนวสายส่งไฟฟ้าแรงสูง (คชส.) จนปัจจุบันความคืบหน้าของความพยายามดิ้นรนปกป้องผืนดินอันเป็นทรัพย์สิน เดียวทาง กลุ่ม คชส. ได้ฟ้องคดีขอเพิกถอนการก่อสร้างแนวสายส่งไฟฟ้าดังกล่าว ต่อศาลปกครองขอนแก่น และคดียังอยู่ในการพิจารณาของศาลปกครองอุดรธานี ถึงกระนั้น กฟผ. ก็ยังยืนยัน ว่าจะลงมาทำการก่อสร้างเสา โดยจะเริ่มเข้ามาดำเนินการในวันที่ 17 มีนาคม 2554 ที่ผ่านมานี้ ทำให้ชาวบ้าน จำต้องปักหลักเฝ้ายามที่ดินของตน เพื่อจะสู้ให้ถึงที่สุด

นายบุญเลี้ยง โยทะกา แกนกลุ่มคณะกรรมการชาวบ้านผู้ได้รับผลกระทบจากแนวสายส่งไฟฟ้าแรงสูง (คชส.) ได้กล่าวย้อนถึงที่มาของโครงการและลำดับการต่อสู้ตั้งแต่ต้นจนถึงปัจจุบัน ว่า เหตุผลจริงๆ คือ ไม่ทราบอะไรเลย ไม่มีใครแจ้งและการลงเสาไฟฟ้า ทำให้ตนหมดสิ้นที่ดิน ซึ่งตนเองไม่ได้อยากได้เงิน แต่อยากเก็บที่ดินไว้ให้ลูกหลาน

“ชาวบ้านไม่ได้รู้เรื่องอะไรเลยครับ แต่โครงการนี้ เริ่มมาตั้งแต่ ปี 2549 หลังจากนั้น พอเข้ามาปี 2550 พอเกี่ยวข้าวเกี่ยวเกี่ยวน้ำเสร็จ ก็เห็นเขามาถางแนวสายส่งไฟฟ้าแล้วเอาสีแต้ม เป็นแนวเขตเสาไฟฟ้า โดยที่ทางผู้ใหญ่กำนันก็ไม่ได้บอกว่า ไฟฟ้าจะลงพื้นที่อย่างไร คือไม่ได้มีการประชาคมทำความเข้าใจให้ชาวบ้านรับทราบเลย แต่ที่ทราบก็คือ เขาไปประชุมร่วมกับการไฟฟ้าที่โรงแรมแห่งหนึ่ง หลังจากนั้นมาก็มีการประกาศ ให้ผู้ที่ถูกแนวสายไฟฟ้าพาดผ่าน ที่ถูกป้ายสีแนวเขต เหลืองแดง ทั้งหมด เอาเอกสารหลักฐานที่ดินมาร่วมรวมยื่นไว้ที่บ้านผู้ใหญ่บ้าน ต่อมา มีการเปิดประชุมออยู่ อบต. หนองไผ่ อ้างถึงเรื่องการไฟฟ้า การวางสายส่งไฟฟ้าจากน้ำเทิน น้ำงึม สายส่งขนาด 500 กิโลวัตต์ อ้างถึงการใช้ไฟฟ้า ซึ่งใช้จำนวนมาก ถ้าไม่สร้างเพิ่มเติมไฟฟ้าจะตก ไม่พอใช้

เหตุผลชาวบ้านคือไม่พอใจในเรื่องการสร้างสายส่งไฟฟ้าโดยไม่ได้รับข้อมูลมา ก่อน แถมเป็นเสาขนาดใหญ่ การสร้างการทำอะไรก็ไม่ได้อธิบาย เรื่องราวมาแต่เริ่มแรก พวกผมก็เพิ่งรู้อยู่ในโซนเดียวกัน ไม่มีผู้รู้เลย เพิ่งรู้จาก คนทางบ้านหนองตาไก้ เพราะบ้านหนองตาไก้ การไฟฟ้าลุยก่อน ให้กำนันผู้ใหญ่บ้านถางพื้นที่ชี้แนวเขต  แต่ว่าทางบ้านของผม เพิ่งทราบ เมื่อตอนเข้าร่วมประชุมที่ อบต. หนองไผ่ เมื่อปี 2550 ประมาณช่วงปีใหม่”  นายบุญเลี้ยงกล่าวเกริ่น และมองกระบวนการทำงานของ กฟผ. ว่าไม่ดำเนินการแบบเคารพสิทธิประชาชนและสิทธิชุมชน ไม่ทำประชาคมและไม่เข้าใจว่า ชาวบ้านรักและหวงแหนผืนดินเพียงใด พร้อมทั้งเผยกระบวนการต่อสู้ยืนยันถึงสิทธิตามกฎหมายของตนว่า

“ผมไม่รู้จะทำยังไง บางคนก็ถามหาค่าทดแทน ค่าเสียหาย แต่ผมก็ยืนหยัด เพราะผมเคยเจอมาแล้วสายหนึ่ง เป็นสายเสาไฟฟ้าแรงสูงพาดผ่านเหมือนกันเมื่อสัก 30 ปีมาแล้วประมาณปี 2517-2518  เพราะว่าเส้นเก่านี้สร้างมาตั้งแต่ผมยังไม่แต่งงาน ผมก็เลยรู้ว่า มันลำบาก และเหตุผลที่ผมคัดค้านคือ ผมเสียสิทธิ์มากเกินไป คือได้เห็นข้อกำหนดของการไฟฟ้าแล้วว่า รัศมีของสายไฟฟ้าทำให้เราไม่สามารถทำอะไรได้เลย ไม่สามารถปลูกอะไรได้หรือต้องปลูกตามข้อบังคับของการไฟฟ้าเท่านั้น และค่าทดแทนสมัยก่อนก็ไม่ได้อะไรมากนักหรอก ต้นไม้เขาก็ตัดทิ้งไปหมด อย่างเสาไฟฟ้าเสาแรกสมัยนั้น ก็ได้ค่าชดเชยไร่ละ 500 บาท ในสมัยนั้นนะครับ ซึ่งในตอนแรกสัญญาว่าจะให้ไร่ละ 1000 บาท แต่สุดท้ายก็เหลือไร่ละเท่านั้น มาถึงตอนนี้               ยังไงๆ ก็ต้องลงพื้นที่ผมแน่ๆ ก็เลย ไปอายัดหลักทรัพย์ไว้คือ โฉนด ก็เลยไปแจ้งตำรวจไว้ เพราะบทเรียนจากของพี่ชายพี่สาวในครั้งนั้น มันเสียที่ดิน ใช้ประโยชน์อะไรไม่ได้เลย ปลูกบ้านไม่ได้ เอาไปจำนองจำนำไม่ได้

ส่วนกระบวนการต่อสู้ของเราชาวบ้าน ก็ได้พยายามรวมกลุ่มกันทำหนังสือคัดค้านไปแล้วครับ กลุ่มคณะกรรมการชาวบ้านที่ได้รับผลกระทบจากสายส่งไฟฟ้าแรงสูง ขนาด 500 kv เมื่อปี 2550 ในหนังสือแจ้งเหตุผลไปว่า อย่างแรกคือไม่ได้รับข้อมูลข่าวสารโครงการนี้มาก่อนเลย สองการไฟฟ้าลงพื้นที่ละเมิดสิทธิชาวบ้าน ไม่มีการประชาคมอะไรเลย ต่อมาก็ได้ทำหนังสือเข้าหาผู้ว่าราชการจังหวัดอุดรธานี หลังจากนั้น ผู้ว่าฯ ก็เปิดเวทีชาวบ้านที่จังหวัด แต่ก็คุยกันไม่ลงรอยเพราะเขาเน้นอย่างเดียวว่า จะเสียค่าชดเชยให้ 50% ของราคาประเมินที่ดิน ซึ่งค่าประเมินไม่เท่ากัน ถ้าติดถนนก็ราคาหนึ่ง ที่สวนราคาหนึ่ง ที่นา สิ่งปลูกสร้างอีกราคาหนึ่ง สนนราคาค่าชดเชย บางที่ก็ตกไร่ละ 200,000 บาทก็มี แต่ก็มีการเลือกปฏิบัตินะครับ เช่น ติดถนนราคาให้เต็ม ห่างจากถนนสัก 40 เมตร ก็อีกราคาหนึ่งลดหลั่นไปเรื่อยๆ และแต่ละโซนไม่เท่ากันด้วย อย่างโซนบ้านหนองตาไก้ ก็น่าจะ 200,000 กว่า ข้ามถนนมาทางบ้านผม คือบ้านแม่นนท์  ก็จะประมาณไร่ละ 130,000  ครับ อย่างบ้านเหลากล้วย ตำบลเสอเพลอ ก็จะได้แค่ไร่ละ 50,000-60,000 บาทเท่านั้นเอง

หลังจากไปพบผู้ว่าฯ ก็ไปร้องเรียนกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เพราะ อยากให้เกิดความเป็นธรรมทุกๆ ฝ่าย ต่างคนต่างเห็นใจกัน เสียสละทุกฝ่าย  ไม่ได้อยากสร้างความชอบธรรมให้ตนเองฝ่ายเดียวอะไร แต่ถ้าไม่ยอมไม่ลงรอยก็ต้องฟ้องศาลปกครองไว้ก่อน

จริงๆ เขาไม่ได้ยึดสิทธินะครับ เขาให้ทำกินต่อ แต่ทำได้เฉพาะทำนาปลูกพริกปลูกมะเขือได้อย่างเดียว ปลูกบ้านปลูกเรือนปลูกต้นไม้ไม่ได้ หรือทำกิจกรรมอื่นๆ ในที่ดินตนเองไม่ได้ ลงเครื่องจักร ไถพรวน ขุดสระ อะไรพวกนี้ไม่ได้  ทั้งๆ ที่ดินเป็นของเรา ภาษีเราก็เสียหายไปตลอด เขาก็อ้างว่า ก็ไปซื้อที่ดินใหม่สิ  จะให้ไปซื้อยังไงราคาที่ดินขยับขึ้นทุกวัน แถมไม่ได้ที่ที่เราอยากได้ ไปซื้อที่ดินที่อื่นก็ต้องขยับถิ่นฐานตัวเองไปตาม เดี๋ยวนี้ที่ดินบ้านแม่นนท์ เขาซื้อขายกันราคาที่ 400,000-500,000 บาท แต่ค่าชดเชยเราได้ไร่ละ 50,000 ไร่ละ 100,000 แค่นั้นเอง

ชาวบ้านจะเรียกร้องสิทธิของตนเอง ว่าไม่ยินยอมให้การไฟฟ้าก่อสร้างเสาไฟซึ่งทางเขาก็เน้นอย่างเดียว คือให้ชาวบ้านเอาค่าชดเชยไปเสีย ไม่มีทางเลือก เพราะนี่คือการพัฒนา เขาบอกชาวบ้านไม่มีทางเลือก เขากำหนดอย่างไร ชาวบ้านก็ต้องทำตามนั้น นี่เป็นหลักการของเขา แต่ชาวบ้านก็ยังยืนหยัดว่าไม่เอาเงิน อยากจะรักษาผืนดินไว้ให้ลูกหลาน เพราะว่า ที่ผ่านมาก็มีบทเรียนหลายอย่างแล้ว

บทเรียนที่ว่าที่ชาวบ้านวิตกก็คือ ถ้าเรายินยอมให้การไฟฟ้าฝ่ายผลิตปักเสาลงแล้ว เงินค่าชดเชยมันไม่ได้ใช้ได้จนชั่วลูกชั่วหลาน ไม่เหมือนที่ดิน ที่ทำประโยชน์สืบเนื่องไปจนถึงลูกหลานเราและเงินเท่านี้ ที่เขาตอบแทนมา บางคนก็เอาไปซื้อรถรา ซื้ออย่างใดอย่างหนึ่ง แล้วก็สูญหายไปเลย สุดท้ายก็มานั่งดูแต่เสาไฟฟ้า

ผมคิดว่าผลประโยชน์ มันไม่มีอะไรดีเลยกับชาวบ้าน สายไฟฟ้าเองก็ไม่มีทีท่าว่าจะรื้อจะถอน มีแต่จะเพิ่มเข้ามาทั้งสิ้น แล้วลูกหลานเราเติบโตก็ต้องสืบสานทำมาหากินบนที่ดิน ถึงไปเรียนที่ไหนก็ตาม ถ้าไม่ได้ดี กลับมาก็กลับมาทำมาหากินบนที่ดิน เหตุผลมันเป็นยังงี้ ครับ” นายบุญเลี้ยงกล่าวย้ำและแจกแจงรายละเอียดของพื้นที่วางเสาไฟฟ้า พร้อมทั้งเผยถึงขั้นตอนในการต่อสู้ปัจจุบัน ว่า

“ขนาดพื้นที่ ของเขาที่อ้างกับชาบ้านว่าจะใช้ คือ 6×6 เมตร นี่คือขนาดที่แจ้งนะ แต่เอาเข้าจริงๆ ที่ทำมันประมาณ 25×25  หรือ 29×29  เมตร มันใหญ่กว่าขนาดของโครงการที่วางไว้ เพราะมันจะต้องข้ามสายไฟฟ้าแรงสูงอันเดิม มันจึงต้องใหญ่และสูงกว่ามาก

ตอนนี้ ข้อเสนอและทางออกของชาวบ้านยกเลิกโครงการหรือย้ายออกจากแนวที่ดินชาวบ้าน ส่วนนี้  ซึ่งตอนนี้ก็กำลังฟ้องศาลปกครองขอนแก่น ว่าการสร้างสายไฟฟ้าซึ่งทำผิดตามกฎหมาย ตามกระบวนการ ผิดระเบียบขัดกฎหมายรัฐธรรมนูญ ดังนั้นเราจึงไม่ได้เรียกร้องค่าเสียหาย แต่ให้ยกเลิกแนวสายไฟฟ้าที่ประกาศ  คนที่คัดค้าน ในตอนแรกก็ประมาณ 55 ครอบครัว ระยะทางประมาณ 15 กิโล แต่ตอนนี้เหลือสิบกว่าครัวเรือนแล้ว นอกนั้นก็ยินยอมรับเงิน เขาก็อ้างกฎหมาย บวกกับอ้างว่าเอกสารสิทธิ์ชาวบ้านที่มี ใช้ไม่ได้ เพราะแค่ใบ ภ.บ.ท.5 ไม่ใช่โฉนดหรือ  นส.3 อีกอย่างเขาก็ขู่ ว่าอย่าสู้กับรัฐเลย สู้ไปก็ไม่ชนะหรอก เขาพูดแบบนี้แหละ จนชาวบ้านยอม ซึ่งผมก็ไม่ได้ว่าอะไร ผมและพี่น้องที่เหลือจะสู้ต่อเพราะมันคือสิทธิประโยชน์ส่วนบุคคลไม่ใช่ของ ชุมชน ที่เหลือก็ประมาณ 2 หมู่บ้านคือบ้านแม่นนท์ ต.หนองไผ่ อ.เมืองอุดรฯ และบ้านเหลากล้วย ต.เสอเพลอ อ.กุมภวาปี ครับ” นายบุญเลี้ยงว่าก่อนสรุปแต่เพียงสั้นๆ ว่า ชาวบ้านแค่อยากเหลือที่ดินไว้ให้ลูกหลานที่คัดค้านเพราะไม่เคยทราบมาก่อนเลย จริงๆ

“ใจพวกเราชาวบ้านกลุ่มเล็กๆ เหล่านี้  ไม่สนใจหรอกครับว่า การไฟฟ้าจะจ่ายค่าชดเชยเท่าไหร่ เราไม่อยากได้เงิน เราอยากให้การไฟฟ้ายกเลิกการวางสายผ่านที่ดินเรา ผมได้ขัดขวางถ่วงความเจริญ ผมแค่อยากให้ท่านย้ายแนวสายไฟฟ้าออกจากที่ดินของผมเท่านั้นเอง ซึ่งเขาก็ไม่ยอม บอกว่าประกาศผ่านราชกิจจานุเบกษาแล้ว แต่เรื่องประกาศอะไรนี่เราไม่ทราบเลย เราถามว่าประกาศตอนไหนที่ไหน เขาก็บอกว่าที่อำเภอ  เทศบาล อบต. อะไรประมาณนี้แหละ เราไม่เคยทราบเลยครับ”  นายบุญเลี้ยงกล่าว

ที่มา : Tahi NGO, www.thaingo.org